บทที่ 5 ความหลากหลาย

ฉลองการเข้าสู่เดือนเมษายน รับเทศกาลสงกรานต์ 2556

ฉลองการเข้าสู่เดือนเมษายน รับเทศกาลสงกรานต์ 2556

Blog Aj.Joe

เทศกาลสงกรานต์ ก็ต้องโพสต์เรื่อง “ตัวสงกรานต์” จริงไหมครับ? เอาเป็นว่าคำตอบอาจจะเป็นอะไรก็ได้ แต่ผมตั้งใจจะหาข้อมูลเกี่ยวกับเจ้าตัวสงกรานต์บ้าง แต่ข้อมูลที่ได้ก็ยังไม่ถึงขั้นที่จะบอกว่าตัวสงกรานต์คือตัวอะไรกันแน่ เช่นชื่อวิทยาศาสตร์ของมัน ชีววิทยาของมัน นิเวศวิทยาของมัน หรือวิวัฒนาการของมัน โพสต์นี้ก็แค่คุยถึงเรื่องตัวสงกรานต์ที่ได้อ่านๆตามๆกันมาแค่นั้นเองครับ สักวันคงจะได้เจอผู้เชี่ยวชาญเกี่ยวกับเรื่องนี้ในประเทศไทยนะครับ หรือหวังว่ามันยังมีตัวสงกรานต์ให้ศึกษากัน

ตัวสงกรานต์ในอดีต

คนไทยเราเล่าถึงตัวสงกรานต์ไว้ตรงกันว่ามันเป็นสัตว์ขนาดเล็ก ยาวประมาณนิ้วมือของเรา คล้ายหนอน แต่มีขายุ่บยั่บ อยู่กันเป็นกลุ่ม มีหลายสี ภายใต้แสงอาทิตย์จะเกิดสีเหลือบ เห็นเป็นสีรุ้ง เวลามันว่ายน้ำเป็นแพอยู่บนผิวน้ำ พบใน “วันสงกรานต์” ก็เลยทำให้มันมีชื่อเรียกว่า “ตัวสงกรานต์” เมื่อจับขึ้นมาอาจทำให้หลุดเป็นชิ้นๆ

นายแพทย์บุญส่ง เลขะกุลก็เคยจับตัวสงกรานต์ได้จากแถวบ้านในวันสงกรานต์เวลาแปดโมงเช้า ซึ่งเป็นเวลาน้ำขึ้น มีขามากเหมือนตะขาบ ว่ายน้ำเหมือนบิดเป็นเกลียวและตัวมีสีรุ้ง

ตัวสงกรานต์ของนักชีววิทยา

หากได้เห็นตัวสงกรานต์ตอนนี้ นักเรียนวิชาชีววิทยา ความหลากหลายของสัตว์ น่าจะบอกเป็นเสียงเดียวกันว่ามันเป็นสิ่งมีชีวิตในอาณาจักรสัตว์ (Animal Kingdom) ไฟลัมแอนีลิดา (Phylum Annelida) หรือเรียกว่าเป็นพวก “หนอนปล้อง” ในภาษาไทยแบ่งออกเป็นสามคลาส แต่เจ้าตัวสงกรานต์นี้จะอยู่ในคลาส โพลีคีตา (Class Polychaeta) ซึ่งแตกต่างจากคลาสอื่นที่เหลือตรงที่จำนวนของ “เดือย” หรือซีเต้ (setae) นั้นมีจำนวนมากกว่าสัตว์ในไฟลัมนี้จากคลาสอื่นๆ

จากลิงก์ที่ให้ไว้ จะเห็นได้ว่ามีผู้เชี่ยวชาญเรื่องโพลีคีต (polychaete) เช่นตัวสงกรานต์นี้ว่ามันเป็นสัตว์ในวงศ์ฟิลโลโดซิดี (Family Phyllodocidae) และอยู่ในสกุล (Genus) Phyllodoce

เวลาไปค้นดูเองอาจพบว่าชื่อสกุลมันเหมือนกับพืชดอกพวกเมาเทนฮีท (mountainheath) ระวังจะสับสนเพราะมันเป็นไปได้ที่จะใช้ชื่อสกุลเหมือนกัน แต่จะไม่เหมือนกันแน่ๆหากรวมชื่อสปีชีส์เข้าไปด้วย

ยังหาไม่พบข้อมูลที่จำแนกว่า “ตัวสงกรานต์” หมายถึง Phyllodoce sp. ไหนกันแน่

มันคงไม่ได้ปรากฎขึ้นมาในวันสงกรานต์แต่เพียงวันเดียว แต่สามารถพบได้ในช่วงนั้น ก่อนหน้านี้มันคงอยู่ไกลจากชุมชน เช่นในทะเล แต่ในหน้าแล้งเช่นช่วงเดือนเมษายน น้ำทะเลอาจหนุนสูง เพราะปราศจากน้ำจืดไปช่วยผลักดัน ทำให้พวกมันเข้ามายังแม่น้ำลำคลองได้ อาจเกี่ยวข้องกับการเข้ามาเพื่อผสมพันธุ์ ซึ่งอาจอธิบายถึงการมีสีเหลือบรุ้งว่าอาจเกี่ยวข้องกับการสืบพันธุ์ด้วยก็เป็นได้

พอจับมัน มันก็หลุดเป็นชิ้นๆ ก็ตรงกับธรรมชาติในฤดูผสมพันธุ์ของมันที่ว่าปล้องส่วนใหญ่ของมันเต็มไปด้วยไข่สุก หรือสเปิร์มที่พร้อมผสมพันธุ์ แต่มันต้องให้ปล้องหลุดและผนังลำตัวแตกออกเพื่อปล่องไข่และสเปิร์มออกสู่สิ่งแวดล้อม และเกิดการปฏิสนธิกัน ซึ่งอธิบายว่าทำมันถึงได้เปราะบางถึงกับหลุดเป็นชิ้นๆได้นั่นเอง

คนละตัวกับ…

“ตัวสงกรานต์” เป็นคนละตัวกับ “ตัวร้อยขา” ที่มักเป็นข่าวว่าโผล่มาจากก็อกน้ำประปา ซึ่งเราคาดว่ามันคงหลุดเข้าไปเพราะรอยแตกระหว่างทาง แต่มันเป็นสัตว์พวกเดียวกันกับตัวสงกรานต์เพียงแต่ว่าคงเป็นคนละชนิดกัน (แต่อย่างไรก็ต้องให้มีการศึกษาเพิ่มเติม เพื่อยืนยันหรือปฏิเสธจากผู้เชี่ยวชาญเสียก่อน)

“ตัวสงกรานต์” ยังเป็นคนละตัวกับ “แม่เพรียง” ซึ่งอย่างหลังนั้นเป็นสัตว์ในสกุล Neresis คนละสกุลกับตัวสงกรานต์

อ้างอิง:

Phyllodoce

View original post

Advertisements

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s