บทที่ 5 ความหลากหลาย, บทที่ 8 นิเวศวิทยา

บรูดา…วาฬน้อยไม่ตายฟรี

บรูดา…วาฬน้อยไม่ตายฟรี เป็นชื่อฐานกิจกรรม Science Rally บนเกาะแสมสาร ในวันที่สองของการจัดค่ายนักศึกษาทุนโครงการพิเศษ ของคณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ณ พิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยาเกาะและทะเลไทย อำเภอสัตหีบ จังหวัดชลบุรี ระหว่างวันที่ 30 พฤศจิกายน – 2 ธันวาคม 2555

Bryde_Sorting_Activity_20121201_01
ภาพด้านบน: นักศึกษาช่วยกันนับจำนวนวาฬบรูดา จากภาพครีบหลัง

ในหนังสือค่าย ผมได้เรียบเรียงบทความประกอบกิจกรรมไว้ด้วยดังนี้

บรูดา…วาฬน้อยไม่ตายฟรี

วาฬบรูดา (Bryde’s Whale) หรือวาฬแกลบ มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Balaenoptera brydei เป็นสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมในอันดับ (order) วาฬและโลมา (Cetacea) ในอันดับย่อยของวาฬกรองกิน (Mysticeti) มีฟันวิวัฒนาการเปลี่ยนเป็นบาลีน (baleen) กรองแพลงก์ตอน (plankton) หรือสัตว์น้ำขนาดเล็กกินเป็นอาหาร วาฬแกลบในอ่าวไทยชอบกินปลากระตักหรือปลาไส้ตัน (anchovy) ที่เราใช้ทำน้ำปลา ซึ่งเป็นปลากระดูกแข็ง

พฤติกรรมการฮุบเหยื่อ (lunging)
พฤติกรรมการฮุบเหยื่อ (lunging)

 

การกระจายตัวของวาฬบรูดาอยู่ในทะเลเขตร้อนและอบอุ่นทั่วโลก เมื่อโตเต็มที่จะมีความยาว 14 เมตร แต่นักวิทยาศาสตร์เชื่อว่าอาจมีสปีชีส์ย่อย (subspecies) ของวาฬบรูดาที่มีตัวเล็กกว่า อาศัยในเขตน้ำตื้นใกล้ชายฝั่ง ในภาพรวม วาฬบรูดาอาจมีสถานะเป็นกลุ่มสปีชีส์ซับซ้อน (species complex) ที่ยังต้องการการศึกษาเพิ่มเติมในอนาคต ทำให้สหภาพนานาชาติเพื่อการอนุรักษ์ธรรมชาติและทรัพยากรธรรมชาติ (International Union for Conservation of Nature and Natural Resources หรือ IUCN) ยังไม่สามารถประเมินสภานภาพความเสี่ยงต่อการสูญพันธุ์ของวาฬกลุ่มนี้ได้ (Data Deficient หรือ DD)

สำหรับประชากรวาฬบรูดาในอ่าวไทยนั้น กรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง (ทช.) กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม มีข้อมูลว่าตั้งแต่ปีพ.ศ. 2551 เป็นต้นมาว่าน่าจะมีวาฬบรูดาในอ่าวไทยกว่า 35 ตัว จากอัตลักษณ์ภาพถ่ายของลักษณะแผลของครีบหลัง แผลตามลำตัว ลักษณะของซี่กรองอาหาร ลายและสีของขอบปาก ใช้ระบุตัวตนและตั้งชื่อให้ไปได้แล้ว 30 ตัว

วาฬเกยตื้น

การเกยตื้น (beaching) เป็นเหตุการณ์ทางธรรมชาติที่เกิดขึ้นมานานแล้วกับสัตว์หลายชนิด วาฬเกยตื้น (beached whale) มักเกิดขึ้นกับวาฬมีฟัน (toothed whale) มากกว่าวาฬกรองกิน (baleen whale) เช่นวาฬบรูดา ปรากฎการณ์ที่วาฬเกยตื้นเป็นฝูง (mass beaching) มักเกิดกับวาฬมีฟันที่มักอยู่กันเป็นฝูง โดยมีสาเหตุหลายประการ หากมันไม่ได้ตายก่อนที่จะมาเกยตื้น วาฬจะตายบนชายหาดจากการสูญเสียน้ำ (dehydration) หายใจไม่ออกเนื่องจากปอดถูกกดทับด้วยน้ำหนักตัว หรือน้ำท่วมช่องหายใจ (blowhole) ของมันเมื่อน้ำขึ้น วาฬเกยตื้นอาจระเบิดได้เนื่องจากการสะสมแก๊ซในทางเดินอาหารที่เกิดขึ้นจากการย่อยสลายของอวัยวะภายในโดยแบคทีเรีย

โครงกระดูกวาฬบรูดา
โครงกระดูกวาฬบรูดา

ซากของวาฬบรูดาอาจถูกฝังเพื่อให้เนื้อของมันเน่าเปื่อยไปตามธรรมชาติ ก่อนที่จะนำโครงกระดูกขึ้นมาทำความสะอาดและประกอบรวมเข้าด้วยกันใหม่ตามลักษณะทางกายวิภาคเพื่อจัดแสดง หรือเพื่อการศึกษาวิจัย

เอกสารอ้างอิงประกอบการเรียบเรียง:

  • วาฬบรูดา (http://th.wikipedia.org/wiki/วาฬบรูดา) วันที่ 22 พ.ย. 2555
  • หนังสือพิมพ์ไทยรัฐ “พบวาฬบรูด้า ใกล้ปากแม่น้ำเจ้าพระยา ห่างฝั่ง 5 ก.ม.” (http://www.thairath.co.th/content/edu/276509) วันที่ 17 ก.ค. 2555
  • หนังสือพิมพ์ไทยรัฐ “ไทยแหล่งข้อมูลวาฬบรูดามากสุดในเอเซีย” (http://www.thairath.co.th/content/edu/206629) วันที่ 4 ต.ค. 2554
  • สลด!พบซากวาฬบรูด้ายักษ์ตายเกยหาดเกาะแสมสาร (เรื่องเล่าเช้านี้ วันที่ 22 ก.พ. 2554)
  • สถาบันวิทยาศาสตร์ทางทะเล มหาวิทยาลัยบูรพา บางแสน (http://www.bims.buu.ac.th/j3/)
  • พิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยาเกาะและทะเลไทย (http://www.tis-museum.org/)
  • The IUCN Red List of Bryde’s Whale Complex (http://www.iucnredlist.org/details/summary/2476/0) วันที่ 22 พ.ย. 2555
  • Why do whales beach themselves? Scientific American (June 1, 2009)

ลิงก์ที่เกี่ยวข้อง:

Advertisements

1 thought on “บรูดา…วาฬน้อยไม่ตายฟรี”

  1. Reblogged this on Blog Aj.Joe and commented:

    บทความประกอบค่ายนักศึกษาทุนโครงการพิเศษ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ณ พิพิธภัณฑ์ธรรมชาติวิทยาเกาะและทะเลไทย วันที่ 30 พ.ย. – 2 ธ.ค. 2555

ใส่ความเห็น

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / เปลี่ยนแปลง )

Connecting to %s